Ջոնս Հոփքինսի համալսարանի գիտնականները պարզել են, թե ինչպես է վիտամին A-ից առաջացող նյութը՝ ռետինաթթուն, վահանաձև գեղձի հորմոնների հետ միասին մասնակցում մարդու աչքի այն հատվածի ձևավորմանը, որը պատասխանատու է ամենասուր տեսողության համար։ Հայտնագործությունը նոր բացատրություն է առաջարկում մի գործընթացի համար, որը գիտնականները շուրջ 30 տարի այլ կերպ էին պատկերացնում։
Հետազոտությունը կենտրոնացել է ցանցաթաղանթի կենտրոնում գտնվող ֆովեոլայի վրա։ Այն օգնում է մարդուն հստակ տեսնել մանրուքները, կարդալ և ճանաչել դեմքերը։ Չնայած այս հատվածը ցանցաթաղանթի շատ փոքր մասն է կազմում, հետազոտողների տվյալներով՝ դրան բաժին է ընկնում մարդու տեսողական ընկալման մոտ 50 տոկոսը։
Գիտնականները պարզել են, որ պտղի զարգացման 10-12-րդ շաբաթներին ֆովեոլայում սկզբում կան կապույտ լույսն ընկալող բջիջներ, սակայն արդեն 14-րդ շաբաթում դրանց մի մասը վերածվում է կարմիր և կանաչ լույսն ընկալող բջիջների։ Այս փոփոխության մեջ երկու նյութ է մասնակցում։ Ռետինաթթուն, որն առաջանում է վիտամին A-ից, սահմանափակում է կենտրոնական հատվածում կապույտ ընկալիչների ձևավորումը, իսկ վահանաձև գեղձի հորմոններն օգնում են մնացած բջիջներին վերածվել կարմիր և կանաչ ընկալիչների։
Այս բացահայտումը վիճարկում է շուրջ 30 տարի ընդունված այն տեսակետը, թե կապույտ ընկալիչները զարգացման ընթացքում պարզապես հեռանում են ֆովեոլայից՝ պահպանելով իրենց սկզբնական տեսակը։ Նոր տվյալները ցույց են տալիս, որ բջիջներից մի քանիսը կարող են փոխել իրենց մասնագիտացումը։ Սակայն գիտնականները չեն բացառում նաև բջիջների տեղաշարժի հնարավորությունը։
Հետազոտության համար թիմը լաբորատորիայում ստեղծել է մարդու ցանցաթաղանթի մանրացված մոդելներ՝ օրգանոիդներ, որոնք թույլ են տվել ամիսներ շարունակ հետևել հյուսվածքի զարգացմանը։ Արդյունքները հրապարակվել են Գիտությունների ազգային ակադեմիայի գիտական հանդեսում։
Հայտնագործությունը կարող է հետագայում օգնել մակուլյար դեգեներացիայի և տեսողության կորուստ առաջացնող այլ հիվանդությունների բուժման նոր մոտեցումների մշակմանը։ Գիտնականներն այժմ փորձում են կատարելագործել օրգանոիդները, որպեսզի դրանց միջոցով հնարավոր լինի լաբորատորիայում ստանալ լուսազգայուն բջիջներ և ապագայում դրանք փոխպատվաստել վնասված ցանցաթաղանթին։ Այս տեխնոլոգիան դեռ հետազոտման փուլում է և պահանջում է անվտանգության ու արդյունավետության լրացուցիչ փորձարկումներ։
Related News
Գիտնականները նաև ընդգծում են, որ բացահայտումը վերաբերում է աչքի զարգացմանը մինչև ծնունդը և չի ապացուցում, որ վիտամին A-ի հավելումների ընդունումը կարող է բարելավել մեծահասակների տեսողությունը։
Այս հետազոտության ամենահետաքրքիր կողմն այն է, որ գիտնականները ոչ միայն բացահայտել են աչքի զարգացման մեջ մասնակցող նյութերի դերը, այլև վերանայել են բջիջների վարքի մասին երկար տարիներ ընդունված պատկերացումը։ Եթե նախկինում ենթադրվում էր, որ կապույտ ընկալիչները պարզապես հեռանում են ցանցաթաղանթի կենտրոնից, ապա այժմ քննարկվում է նաև դրանց՝ այլ տեսակի բջիջների վերածվելու հնարավորությունը։ Սա փոխում է այն հարցը, թե ինչպես պետք է ուսումնասիրել մարդու տեսողության ձևավորումը։
Բժշկության համար այս աշխատանքի արժեքը հատկապես տեսանելի է ապագա բուժման հնարավորությունների տեսանկյունից։ Լաբորատորիայում մարդու ցանցաթաղանթի նման հյուսվածքներ ստանալը կարող է օգնել ստեղծել վնասված բջիջները փոխարինելու նոր մեթոդներ, սակայն այդ ճանապարհը դեռ երկար է։ Անհրաժեշտ է համոզվել, որ փոխպատվաստված բջիջները ոչ միայն գոյատևում են, այլև ճիշտ միանում են աչքի գործող համակարգին և անվտանգ աշխատում։ Հետևաբար այս բացահայտումը դեռ բուժման պատրաստ եղանակ չէ, այլ հիմք՝ հետագա հետազոտությունների համար։
