ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը հայտարարել է, որ Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինը 10 տարի փորձել է լուծել Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև հակամարտությունը, սակայն չի կարողացել հասնել այդ նպատակին։ Թրամփի խոսքով՝ իրեն դա հաջողվել է ընդամենը երկու օրում։
«Ես դա արեցի 2 օրում»,- Նյու Յորք նահանգի Սիրաքյուս քաղաքում հայտարարել է ԱՄՆ նախագահը՝ ներկայացնելով Պուտինի հետ ունեցած զրույցի բովանդակությունը։
2025 թվականի օգոստոսի 8-ին Հայաստանի և Ադրբեջանի ներկայացուցիչները Սպիտակ տանը նախաստորագրել են խաղաղության համաձայնագիրը՝ ԱՄՆ նախագահի ներկայությամբ։ Երկու երկրների ղեկավարներն այդ փաստաթուղթը պատմական են որակել, իսկ դրանից հետո հայտարարություններ են հնչել, թե երկու նախկին հակառակորդների միջև խաղաղությունն արդեն փաստացի հաստատվել է։
Այնուամենայնիվ, խաղաղության պայմանագրի ստորագրումը դեռևս տեղի չի ունեցել։ Ադրբեջանը պահանջում է փոփոխություններ կատարել Հայաստանի Սահմանադրության մեջ՝ պնդելով, որ այնտեղ տարածքային պահանջներ կան իր նկատմամբ։
Հայաստանի իշխանությունները մշակում են նոր Սահմանադրություն, սակայն վստահեցնում են, որ այդ գործընթացը կապված չէ Բաքվի պահանջների հետ։ Նրանց դիրքորոշմամբ՝ երկրի հիմնական օրենքի փոփոխությունը Հայաստանի ներքին գործն է։
Թրամփի հայտարարությունը ներկայացնում է հայ-ադրբեջանական կարգավորման գործընթացը որպես իր անձնական դիվանագիտական հաջողություն՝ այն համեմատելով Պուտինի երկարամյա ջանքերի հետ։ Սակայն քաղաքական հայտարարության մեջ նշված երկու օրը դեռ ինքնին չի բացատրում, թե ինչ ճանապարհով են կողմերը հասել համաձայնության և որքանով է այն լուծել հակամարտության հիմնական խնդիրները։
Այստեղ անհրաժեշտ է տարբերել համաձայնագրի նախաստորագրումը դրա վերջնական ստորագրումից և պայմանավորվածությունների լիարժեք իրականացումից։ Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև խաղաղության հաստատման մասին հայտարարությունները չեն վերացնում այն փաստը, որ պայմանագրի ստորագրումը շարունակում է մնալ չլուծված հարց։ Բաքվի սահմանադրական պահանջը և Երևանի դիրքորոշումը ցույց են տալիս, որ բանակցային գործընթացում դեռ կա էական տարաձայնություն։
Հետագա զարգացումները գնահատելու համար վճռորոշ կլինի ոչ միայն այն, թե որ առաջնորդն իրեն է վերագրում ձեռքբերումը, այլև այն, թե արդյոք կողմերը կկարողանան համաձայնության գալ մնացած պայմանների շուրջ։ Առանց պայմանագրի ստորագրման և դրա դրույթների իրականացման՝ արագ դիվանագիտական հաջողության մասին պնդումը դեռ ամբողջական պատկեր չի տալիս։
