Ամերիկացի բանակցողները Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև խաղաղության նախնական համաձայնագրի կնքմանն աջակցելու համար որպես խթան են օգտագործել Nvidia-ի առաջադեմ չիպերի հասանելիության ընդլայնումը: Երևանի համար գլխավոր խթաններից մեկն է դարձել Հրազդանում տեղակայվող Firebird տվյալների մշակման կենտրոնի համար չիպերի գնման թույլտվությունների ընդլայնումը, ինչը Դոնալդ Թրամփի վարչակազմի «չիպային դիվանագիտության» ակնառու օրինակներից է:
Վաշինգտոնն արհեստական բանականության սարքավորումների մատակարարումները նախկինում օգտագործել էր ԱՄԷ-ի և Սաուդյան Արաբիայի հետ զրույցներում, սակայն սա առաջին հայտնի դեպքերից է, երբ ԱԲ չիպերի հասանելիությունն ուղղակիորեն կապվել է խաղաղության համաձայնագրի հետ: Հրազդանի ավելի քան 5 միլիարդ դոլար գնահատվող նախագիծը նախատեսում է Nvidia-ի վերջին սերնդի շուրջ 70 հազար սերվերի տեղադրում, ինչը էապես կամրապնդի Հայաստանի դիրքերը տեխնոլոգիական ոլորտում:
Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը նախագիծը խոշոր ձեռքբերում էր անվանել՝ նշելով, որ ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը նպաստել է դրա իրականացմանը: 2025 թվականի սկզբին իշխանության գալուց հետո Թրամփի վարչակազմը Հարավային Կովկասում խաղաղության հաստատումը դարձրել էր առաջնահերթություն, իսկ ամերիկացի դիվանագետները եկել էին այն եզրակացության, որ Հայաստանն ավելի հոժարակամ կհամաձայնի գործարքին, եթե ստանա ուղղակի տնտեսական օգուտներ:
Փաշինյանի ներկայացուցիչը հայտնել է, որ Վաշինգտոնում ստորագրված պայմանավորվածությունները, ներառյալ կիսահաղորդիչների ոլորտում համագործակցության հուշագիրը, խաղաղության կարևոր դիվիդենտներ են: Իր հերթին Ադրբեջանի նախագահի ներկայացուցիչ Հիքմեթ Հաջիևը նշել է, որ Բաքուն համաձայնագիր կնքելու համար տնտեսական խթանների կարիք չի ունեցել, քանի որ հաղթել է պատերազմում: Parallelաբար ԱՄՆ-ն առաջարկել է ստեղծել տրանսպորտային միջանցք, որը Հայաստանի տարածքով Ադրբեջանը կմիացնի Նախիջևանին, որի շինարարությունը նախատեսված է 2027 թվականի սկզբին:
Սկզբում Firebird-ը դիմել էր մոտ 6 հազար գրաֆիկական պրոցեսորի համար, սակայն նախնական համաձայնագրից հետո ամերիկյան իշխանությունները հավանություն տվեցին տասնյակ հազարավոր նորագույն Nvidia GB300 պրոցեսորների մատակարարմանը: Ընկերության համահիմնադիր Ռազմիկ Հովակիմյանի խոսքով՝ միջազգային հաճախորդներ ներգրավելու համար անհրաժեշտ էին անվտանգության ու խաղաղության հստակ պայմաններ:
Ամերիկյան դիվանագիտության այս մոտեցումը ցույց է տալիս, թե ինչպես են բարձր տեխնոլոգիաները դառնում աշխարհաքաղաքական բանակցությունների ազդեցիկ գործիք։ Հայաստանի համար Nvidia-ի նորագույն չիպերի հասանելիությունը միայն տնտեսական կամ տեխնոլոգիական ձեռքբերում չէ․ այն ուղղակիորեն կապվում է տարածաշրջանային անվտանգության և ենթակառուցվածքների պաշտպանվածության հետ։
Միևնույն ժամանակ, Firebird նախագծի հաջողությունը կախված կլինի նրանից, թե որքանով կայուն կլինեն ձեռք բերված քաղաքական պայմանավորվածությունները։ Տրանսպորտային միջանցքի ստեղծման և տեխնոլոգիական ներդրումների զուգահեռ ընթացքը կարող է ձևավորել նոր տնտեսական փոխկախվածություն, սակայն գործնական իրականացումը դեռևս պահանջելու է երկարատև ջանքեր և միջազգային երաշխիքներ։
