Գիտնականները վերծանել են Ուելսի ափերի մոտ՝ նավաբեկության վայրում հայտնաբերված հնագույն կողպեքի քառանիշ ծածկագիրը։ Մասնագետներին հաջողվել է ուսումնասիրել կողպեքի ներքին մեխանիզմը համակարգչային տոմոգրաֆիայի միջոցով, որը թույլ է տվել տեսնել դրա կառուցվածքը՝ առանց այն վնասելու։
Գանձ որոնող Փիթեր Հյուզը արույրե կողպեքը գտել է 1999 թվականին՝ Պորտ Թոլբոթ քաղաքի մոտ գտնվող Մորֆա լողափում։ Հետագայում պարզվել է, որ այն իսպանական Ann Francis նավի գանձերի մասն է։ Նավը Իսպանիայից վերադառնալիս 1583 թվականի դեկտեմբերի 28-ին փոթորկի մեջ է հայտնվել, իսկ բեռը մի քանի դար մնացել է ավազի տակ։
Հյուզը գտել է հարյուրավոր հնագիտական առարկաներ, այդ թվում՝ իսպանական արծաթե մետաղադրամներ և դրանք կշռելու հատուկ կշռաքարեր։ Հնարավոր է՝ կողպեքը պահել է այդ իրերը կամ փակել սնդուկը, որտեղ փաստաթղթեր, գործվածքներ և այլ՝ ժամանակի ընթացքում չպահպանված իրեր են եղել։
Գանձ որոնողը շուրջ 20 տարի փորձել է ինքնուրույն գտնել կողպեքի ճիշտ համակցությունը, բայց չի հաջողել։ Ուելսի ազգային թանգարանի և Քարդիֆի համալսարանի մասնագետները միկրոհամակարգչային տոմոգրաֆիայի միջոցով սկանավորել են այն և բացահայտել ծածկագիրը՝ ANCE։
Կողպեքն ունի չորս պտտվող օղակ, որոնցից յուրաքանչյուրի վրա վեց տառ կա։ Դրանք միասին տալիս են 1296 հնարավոր համակցություն։ Բացի այդ, կողպեքի ծայրերում կան անշարժ տառեր, որոնք կարող էին շփոթեցնել այն բացել փորձողներին։
Քարդիֆի համալսարանի հետազոտող Դևիդ Ուիլյամսը խոստովանել է, որ սկզբում կասկածում էր՝ արդյոք փորձը կհաջողվի։ Սակայն մի քանի փորձից հետո մասնագետները կարողացել են տեսնել կողպեքի ներքին կառուցվածքը և գտնել ճիշտ ծածկագիրը։
Թանգարանի հավաքածուների պատասխանատուների խոսքով՝ կողպեքը արտասովոր լավ է պահպանվել և մինչ օրս աշխատում է այնպես, ինչպես մի քանի դար առաջ։ Հնագիտական առարկաների հավաքածուն Ուելսի ազգային թանգարանին է փոխանցվել 2017 թվականին, իսկ 2026 թվականի հուլիսից այն ցուցադրվում է Սուոնսիի առափնյա զբոսավայրում գտնվող թանգարանում։
Այս գտածոն ցույց է տալիս, թե ինչպես կարող են ժամանակակից տեխնոլոգիաները նոր տեղեկություններ բացահայտել հնագիտական առարկաների մասին՝ առանց դրանց պատմական արժեքը վնասելու։ Կողպեքի դեպքում խնդիրը միայն ծածկագիրը գտնելը չէր․ դրա ներսում թաքնված մեխանիզմը հասկանալն էր, ինչը հնարավոր չէր դարձել նույնիսկ երկար տարիների ձեռքով փորձերից հետո։
Հետաքրքիր է նաև, որ կողպեքը պահպանվել է աշխատունակ վիճակում, թեև դարեր շարունակ մնացել է ավազի տակ։ Այն ոչ միայն նավաբեկության պատմության մի մասն է, այլև առօրյա կյանքի նյութական վկայություն՝ հիշեցնելով, որ հնագիտական գտածոները կարող են պատմել ոչ միայն մեծ իրադարձությունների, այլև մարդկանց սովորական իրերի ու դրանց օգտագործման մասին։ Թանգարանում ցուցադրվելը հնարավորություն է տալիս այդ պատմությունը հասանելի դարձնել հանրությանը։
