Հայաստանի զինված ուժերում ինքնասպանությունների դեպքերի վիճակագրությունը միանշանակ չէ, քանի որ տարբեր պետական մարմիններ հրապարակում են իրարամերժ թվեր։ Ըստ Պաշտպանության նախարարության 2025 թվականի հաշվետվության՝ բանակում գրանցվել է ինքնասպանության 12 դեպք, մինչդեռ Զինվորական ոստիկանության տվյալներով այդ ցուցանիշը հասնում է 18-ի, իսկ առողջապահական կազմակերպությունների կողմից ներկայացված վիճակագրությունը խոսում է 15 ինքնասպանության մասին։
Այս անհամապատասխանությունները լուրջ մտահոգություն են առաջացնում ինչպես փորձագետների, այնպես էլ հասարակության շրջանում, քանի որ հստակ պատկերի բացակայությունը դժվարացնում է խնդրի իրական չափերը գնահատելն ու կանխարգելիչ միջոցառումների արդյունավետ իրականացումը։ Պաշտպանության նախարարության ներկայացուցիչները բացատրում են, որ իրենց տվյալները վերաբերում են միայն այն դեպքերին, որոնք հաստատվել են դատաբժշկական փորձաքննությամբ, մինչդեռ Զինվորական ոստիկանությունն իր հերթին նշում է, որ հաշվի է առնում նաև հետաքննության փուլում գտնվող կասկածելի դեպքերը։
Տարբերությունները պայմանավորված են նաև տվյալների հավաքագրման տարբեր մեթոդաբանություններով ու ժամանակային շրջաններով, ինչը հանգեցնում է նրան, որ միևնույն ժամանակահատվածի համար կարող ենք ունենալ բոլորովին տարբեր պատկերներ։ Այս համատեքստում մարդու իրավունքների պաշտպանները կոչ են անում ստեղծել միասնական գրանցման համակարգ, որը թույլ կտա հետևել յուրաքանչյուր դեպքի՝ սկզբից մինչև վերջ, և բացառել վիճակագրական խեղաթյուրումները։
Խնդիրն առավել սրվում է նրանով, որ առանց ճշգրիտ թվերի անհնար է պատշաճ վերլուծել ինքնասպանությունների պատճառները, որոնց թվում հաճախ նշվում են ծառայության պայմանները, հոգեբանական սթրեսն ու սոցիալական աջակցության բացակայությունը։ Մինչդեռ զինվորական փորձագետները վստահեցնում են, որ ամեն դեպք անհատական քննության կարիք ունի, և ընդհանրացված վիճակագրությունը միշտ չէ, որ արտացոլում է իրական իրավիճակը։
Պաշտոնական թվերի այս անհամապատասխանությունը ոչ թե պարզապես տեխնիկական խնդիր է, այլ ազդում է ողջ հակաճգնաժամային քաղաքականության արդյունավետության վրա։ Երբ չունենք հստակ պատկեր, չենք կարող նաև ճիշտ ուղղություններով ուղղորդել ռեսուրսները կամ գնահատել, թե կանխարգելման որ մոտեցումներն են իսկապես աշխատում։
Հատկանշական է, որ նմանատիպ վիճակագրական երկվություն առաջանում է ոչ միայն Հայաստանում, այլ նաև հետխորհրդային տարածքի մի շարք երկրներում, որտեղ ռազմական և քաղաքացիական կառույցների միջև տվյալների փոխանակումը դեռևս մնում է բյուրոկրատական խոչընդոտների առարկա։ Առաջիկա ամիսներին ակնկալվում է, որ Ազգային ժողովում քննարկվելու է զինվորական ծառայության ընթացքում մահացության դեպքերի միասնական էլեկտրոնային գրանցամատյան ստեղծելու նախաձեռնությունը, և հենց այս համատեքստում է կարևոր հետևել, թե արդյոք վերջապես կհաղթահարվեն այն խոչընդոտները, որոնք թույլ չեն տալիս տեսնել ամբողջական պատկերը։
