2026 թվականի ամռանը Եվրոպայում ծայրահեղ շոգի պատճառով մահացել է ավելի քան 50 հազար մարդ։ Այս մասին ասվում է Լոնդոնի Կայսերական քոլեջին առընթեր Գրենթեմի ինստիտուտի հրապարակած հետազոտությունում, որտեղ մասնագետները հաշվարկել են եվրոպական 854 քաղաքներում շոգի հետ կապված 50 391 ավելցուկային մահ։ Ավելցուկային մահացությունը փաստացի մահերի թվի և ակնկալվող թվի միջև տարբերությունն է։
Ընդհանուր առմամբ այս քաղաքներում ապրում է մոտ 173 միլիոն մարդ։ Ամենաբարձր մահացությունը գրանցվել է 85 տարեկանից բարձր մարդկանց շրջանում, իսկ տարածաշրջանների կտրվածքով ամենացածր ցուցանիշները եղել են Հյուսիսային Եվրոպայում, ամենաբարձրերը՝ Հարավային Եվրոպայում։ Շոգից առավել շատ տուժել են Մալթան, Իտալիան, Հունգարիան և Խորվաթիան։
Գիտնականների գնահատմամբ՝ այսօր Եվրոպայում ջերմաստիճանները մոտավորապես 2,5 աստիճան Ցելսիուսով ավելի բարձր են, քան կլինեին այն սցենարում, որտեղ չկա մարդու կողմից հրահրված գլոբալ տաքացում։ Հետազոտության համաձայն՝ ավելի քան 50 հազար մահերի 65 տոկոսը (32,6 հազարը), հավանաբար, պայմանավորված է եղել կլիմայի մարդածին փոփոխությամբ։ Բոլոր ավելցուկային մահերի մոտ մեկ երրորդը բաժին է ընկել հունիսի 17-ից հուլիսի 1-ն ընկած ժամանակահատվածին, երբ Եվրոպայում միջին օրական ջերմաստիճանը նորմայից միջինը բարձր է եղել 5,3 աստիճան Ցելսիուսով։
2025 թվականին շոգից ավելցուկային մահերի թիվը գրեթե երկու անգամ պակաս էր՝ 24,5 հազար։ Հետազոտության մեջ հաշվի է առնվել միայն քաղաքային բնակչությունը, որը կազմում է ուսումնասիրված 30 երկրների ամբողջ բնակչության մոտ 40 տոկոսը, ուստի գիտնականները եզրակացնում են, որ Եվրոպայում ավելցուկային մահացության վերջնական ցուցանիշը պետք է էլ ավելի բարձր լինի։ Նրանց գնահատմամբ՝ 2026 թվականի ամառը, ամենայն հավանականությամբ, շոգի հետ կապված եղել է Եվրոպայի պատմության ընթացքում ամենավտանգավոր ամառը։
Այս ամռանը Եվրոպան բախվել է վերջին մի քանի տարիների ամենաշոգ շրջանին։ Առավել մեծ վնաս են կրել Իսպանիան, Պորտուգալիան, Ֆրանսիան, Իտալիան և Հունաստանը։
Թվերի հետևում մի կարևոր մեթոդաբանական նրբություն կա. 50 հազարը վերաբերում է միայն քաղաքներին, և դա ինքնին հուշում է, որ իրական պատկերն ավելի ծանր է։ Երբ հետազոտությունը ծածկում է բնակչության ընդամենը 40 տոկոսը, ցանկացած «ռեկորդային» ցուցանիշ պետք է կարդալ որպես նվազագույն, ոչ թե վերջնական թիվ։
Ուշադրության արժանի է նաև ժամանակագրությունը. մահերի մոտ մեկ երրորդը կուտակվել է ընդամենը երկու շաբաթում՝ հունիսի 17-ից հուլիսի 1-ը։ Սա ցույց է տալիս, որ վտանգը հիմնականում կապված է ոչ թե ամբողջ ամառվա տևական տաքության, այլ կարճ, բայց ծայրահեղ պոռթկումների հետ, որոնց դեմ առողջապահական համակարգերը դժվարությամբ են հասցնում արձագանքել։
Հաջորդ տարիների համար գլխավոր հարցը ոչ թե ջերմաստիճանի ցուցանիշն է, այլ այն, թե որքանով են քաղաքները պատրաստ՝ հովացման կենտրոններով, տարեցների խնամքով և զգուշացման համակարգերով։ Այս թվերը հենց այդ պատրաստվածության չափումն են։
