2023 թվականի սեպտեմբերի 19-ին Ադրբեջանի զինված ուժերի լայնամասշտաբ հարձակումից հետո Արցախի հայ բնակչությունը բռնի տեղահանվեց՝ ապաստան գտնելով Հայաստանում։ Ողբերգական այդ իրադարձություններից անցել է մեկ տարի, և այսօր արդեն ունենք հստակ վիճակագրություն այն մարդկանց մասին, որոնք ստիպված եղան թողնել իրենց տները։
Ըստ պաշտոնական տվյալների՝ արցախցիների մոտ 40 տոկոսն արդեն հասցրել է ստանալ Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիություն։ Սա կարևոր քայլ է նրանց հետագա ինտեգրման և սոցիալական իրավունքների պաշտպանության համար։ Միևնույն ժամանակ, վիճակագրությունը արձանագրում է նաև մտահոգիչ ցուցանիշ․ տեղահանվածների մոտ 14,7 տոկոսը որոշել է լքել երկիրը և մեկնել այլ պետություններ։ Մարդիկ շարունակում են փնտրել կայունություն և ապագա իրենց ընտանիքների համար՝ երբեմն որոշում կայացնելով հեռանալ Հայաստանից։
Այս թվերը ոչ միայն վիճակագրական տողեր են, այլ հազարավոր անհատական ճակատագրեր, որոնք փոխվեցին մեկ տարի առաջ։ Տեղահանվածների զգալի մասը շարունակում է ապրել Հայաստանում՝ փորձելով վերագտնել կորցրած կյանքի ռիթմը։
Այս ցուցանիշները ցույց են տալիս հասարակական մեծ բևեռացում, որտեղ քաղաքացիություն ստանալու գործընթացը հստակեցնում է մարդկանց կապը Հայաստանի հետ։ Սակայն 14,7 տոկոսի՝ երկրից մեկնելու փաստը խոսում է այն մասին, որ սոցիալական ու կենցաղային խնդիրները շատերի համար մնում են հաղթահարելի չափանիշներից դուրս։
Հարց է մնում, թե առաջիկա տարիներին ինչպե՞ս կփոխվեն այս միտումները և արդյո՞ք արտագաղթի ցուցանիշները կաճեն, թե՞ պետական աջակցության ծրագրերը կկարողանան կայունացնել իրավիճակը։ Իրադրությունը զգուշավոր մոտեցում է պահանջում, քանի որ վիճակագրությունը դեռ չի ամբողջացնում այն բոլոր դժվարությունները, որոնց առերեսվում են արցախցիները՝ իրենց նոր կյանքը կառուցելիս։
