NASA-ի նոր՝ Nancy Grace Roman տիեզերական աստղադիտակը, որն օգոստոսի 30-ին SpaceX-ի Falcon Heavy հրթիռով մեկնարկելու է տիեզերք, ստեղծվել է նախկին լրտեսական արբանյակների համար նախատեսված տեխնոլոգիաների կիրառմամբ։ Դեռ 2012 թվականին ԱՄՆ Հետախուզության ազգային գրասենյակը NASA-ին էր նվիրել երկու չօգտագործված աստղադիտակ, որոնք ի սկզբանե մշակվել էին լրտեսական ծրագրի շրջանակում, և դրանց օպտիկական համակարգերը, ինչպես տեղեկանում ենք, մոտ էին Hubble-ին տեղադրվածներին։
Տիեզերական գործակալությունը որոշել է այդ սարքավորումներն օգտագործել Roman աստղադիտակի համար՝ փոխարինելով էլեկտրոնիկան և կատարելով անհրաժեշտ վերափոխումներ։ Թեև այս քայլը, ենթադրաբար, պետք է նվազեցներ առաքելության ծախսերը, սակայն առայժմ պարզ չէ՝ իրականում որքանո՞վ է հաջողվել խնայել միջոցները։
Roman աստղադիտակի հիմնական խնդիրներն են մութ էներգիայի ուսումնասիրությունը, հեռավոր մոլորակների հետազոտումը և ընդհանրապես տիեզերքի մասին մեր պատկերացումների ընդլայնումը, այնպես որ այս անսովոր նախագիծը գիտական մեծ ներուժ ունի։
Այս նախագիծը հետաքրքիր է նրանով, որ այստեղ զուգակցվում են երկու, թվացյալ, բոլորովին տարբեր աշխարհներ՝ ռազմական հետախուզությունն ու հիմնարար գիտությունը։ Եվ եթե Hubble-ն իր ժամանակին լուրջ քննադատության էր արժանանում հենց այն պատճառով, որ ստեղծվել էր լրտեսական տեխնոլոգիաներով, ապա Roman-ի դեպքում NASA-ն, կարծես, արդեն բացահայտորեն օգտվում է այդ ժառանգությունից։
Փաստորեն, գործակալությունը ստացել է պատրաստի, բարձրորակ օպտիկա, որը մնում էր միայն հարմարեցնել նոր առաջադրանքներին, և այստեղ հարց է առաջանում՝ ինչո՞ւ են լրտեսական արբանյակների համար ստեղծված երկու այդպիսի սարքավորումներ ընդհանրապես մնացել չօգտագործված։ Դժվար թե դա ուղղակի տեխնիկական սխալ լիներ։ Իսկ ծախսերի խնայողության մասին պաշտոնական տեղեկություն չլինելը միայն ավելացնում է հետաքրքրությունն ու որոշակի անորոշությունը, թե իրականում որքան արժեցել է այս աստղադիտակը։
