Բոլիվիայի Յունգաս լեռնային անտառներում գիտնականները հայտնաբերել են նախկինում անհայտ վայրի կատվի տեսակ՝ ինչը նմանատիպ առաջին հայտնագործությունն է գրեթե մեկ դարի ընթացքում՝ 1923 թվականից ի վեր։ Տեղացիները կենդանուն անվանում են տիլկայո, իսկ գիտական անվանումը՝ Leopardus tilcayo։
Կատուն պատկանում է Հարավային Ամերիկայի մեծ մասում տարածված փոքր վայրի կատուների՝ վագրակատուների խմբին։ Գիտնականները գենետիկ տվյալների միջոցով հաստատել են, որ այն առանձին տեսակ է։ Կենդանու երկարությունը մոտ 46 սանտիմետր է, քաշը՝ մոտ 1.4–2 կիլոգրամ։ Նրա մորթին բաց շագանակագույն է՝ անկանոն վարդակաձև նախշերով։
Նոր տեսակի հայտնաբերման պատմությունը սկսվել է դեռ 2015 թվականին։ Բոլիվիայի բնակիչներից մեկը անտառի մոտ ճանապարհին գտել էր ձագուկին և մեկ տարի պահել իր մոտ։ Երբ պարզվել էր, որ կենդանին սովորական տնային կատու չէ, նրան տեղափոխել էին տեղի արգելոց։ Այնտեղ մասնագետները կապվել էին վայրի կատուներով զբաղվող կենսաբան Պաոլա Նոգալես-Ասկարրունցի հետ։
2016 թվականին կենսաբանը այցելել էր կենդանուն և հարյուրավոր լուսանկարներ արել։ Սակայն այն ժամանակ չէր ենթադրել, որ գործ ունի գիտությանը անհայտ տեսակի հետ։ Կենդանին արտաքինից նման էր արդեն հայտնի փոքր վայրի կատուներին։
Related News
Միայն 2019 թվականին, Բրազիլիայի վայրի կատուների մասին տեղեկատվական նյութ պատրաստելիս, Նոգալես-Ասկարրունցը նկատել էր, որ այդ կենդանու արտաքին հատկանիշները չեն համապատասխանում իրեն հայտնի տեսակներին։ Հատկապես աչքի էին ընկնում մարմնի ավելի խոշոր և անկանոն բծերը։
Կենսաբանը համագործակցել է տարբեր երկրների մասնագետների հետ՝ գենետիկորեն ուսումնասիրելու ոչ միայն այդ կենդանուն, այլև ամբողջ Leopardus tigrinus խմբի բազմազանությունը։ Հետազոտողները ուսումնասիրել են մի քանի տասնյակ կենդանիների գենոմներ՝ օգտագործելով ինչպես ժամանակակից նմուշներ, այնպես էլ թանգարանային հավաքածուներում պահպանված նմուշներ։ Որոշ ժամանակակից նմուշներ վերցվել էին կենդանիների վերականգնողական կենտրոններում պահվող առանձնյակներից և նույնիսկ ավտոմեքենաների հարվածից սատկած կենդանիներից։
Հետազոտությունը ցույց է տվել, որ նախկինում մեկ տեսակի՝ Leopardus tigrinus-ի անվան տակ դասակարգված կենդանիների խումբն իրականում շատ ավելի բազմազան է։ Գիտնականները հաստատել են չորս առանձին տեսակների գոյությունը՝ Leopardus tigrinus, Leopardus guttulus, Leopardus emiliae և Leopardus pardinoides։ Բացի դրանից, Պերուում առանձնացվել է նաև նոր ենթատեսակ՝ Leopardus tigrinus antisuyo։
Իսկ Բոլիվիայում ուսումնասիրված «տարօրինակ» կատուն պարզվել է, որ այդ խմբի հինգերորդ՝ նախկինում անհայտ տեսակն է։ Գենետիկ վերլուծությունը ցույց է տվել, որ Leopardus tilcayo-ի տոհմը Leopardus tigrinus/pardinoides գծից առանձնացել է մոտ 1.4 միլիոն տարի առաջ։
Նոր տեսակի և մյուս վագրակատուների տարբերությունը միայն գենետիկ չէ։ Leopardus tilcayo-ն ունի համեմատաբար խոշոր և անկանոն բծեր կողային հատվածներում, ավելի երկար ու զանգվածեղ պոչ, իսկ պոչի վրա՝ անկանոն ձևի բծեր՝ մյուս որոշ տեսակներին բնորոշ բարակ շերտերի փոխարեն։ Սակայն արտաքինով տարբերությունները այնքան նուրբ են, որ միայն լուսանկարով կամ անզեն աչքով դրանց տարբերակումը բավական դժվար է։
Հետազոտության ընթացքում գիտնականները տեղեկացել են նաև երկրորդ նման կենդանու մասին։ Նոգալես-Ասկարրունցը նախկինում բռնել էր մեկ այլ՝ էգ առանձնյակի, վերցրել նրա մորթու նմուշներ, լուսանկարել և բաց թողել։ Դրա պատճառով գիտնականներին դեռևս հայտնի չէ, թե իրականում որքան մեծ է նոր տեսակի պոպուլյացիան։
«Տիլկայո» անվանումը օգտագործվում է Բոլիվիայում նմանատիպ կատուների համար, սակայն դրա ծագումը հստակ չէ․ այդ բառի ակնհայտ համապատասխանություն չկա ոչ իսպաներենում, ոչ էլ կեչուա լեզվում։
Հետազոտությունը նաև կարևոր է պահպանության տեսանկյունից։ Երբ տարբեր կենդանիներ սխալմամբ դիտարկվում են որպես մեկ տարածված տեսակ, նրանց իրական քանակը կարող է գերագնահատվել։ Իսկ եթե այդ խմբի ներսում առանձին, փոքր տարածում ունեցող տեսակներ կան, դրանցից յուրաքանչյուրի վիճակը կարող է զգալիորեն ավելի խոցելի լինել, քան ցույց են տալիս ընդհանուր թվերը։
Այս հայտնագործությունը ցույց է տալիս, որ նույնիսկ գիտությանը վաղուց հայտնի կենդանիների խմբերում կարող են դեռ գոյություն ունենալ չուսումնասիրված տեսակներ։ Տիլկայոյի դեպքում նոր տեսակի առանձնացումը հնարավոր է դարձել արտաքին հատկանիշների, թանգարանային նմուշների և ժամանակակից կենդանիների գենետիկ տվյալների համադրությամբ։
Հատկապես ուշագրավ է այն, որ կենդանու տոհմը մյուս վագրակատուներից առանձնացել է մոտ 1.4 միլիոն տարի առաջ, սակայն որպես առանձին տեսակ այն հաստատվել է միայն հիմա։ Այսինքն՝ գիտնականները փաստացի բացահայտել են ոչ թե վերջերս առաջացած նոր կենդանի, այլ միլիոնավոր տարիներ առանձին զարգացող տոհմ, որի գոյությունը մինչև վերջերս պարզապես չէր ճանաչվել որպես առանձին տեսակ։
