Խխունջների նիրհի ընթացքում հայտնաբերված մի մոլեկուլ կարող է նոր ճանապարհ բացել փոխպատվաստումից առաջ օրգանները պաշտպանելու համար։ Ալբերտայի համալսարանի հետազոտողները, որոնց ղեկավարել է պրոֆեսոր Եվանգելոս Միխելակիսը, հայտնաբերել են գործոն, որը խխունջներին բերում է նիրհի վիճակի և փորձերում պաշտպանիչ ազդեցություն է ունեցել մկների սրտերի վրա։
Մոլեկուլը ստացել է SNAP անվանումը՝ Snail Activator of PHLPP1։ Գիտնականները այն քիմիապես սինթեզել են այն բանից հետո, երբ խխունջների «արյան» մեջ հայտնաբերել են մի գործոն, որի քանակն ավելանում էր խոր քնի անցնելուց առաջ և նվազում էր արթնանալուց առաջ։
Հետազոտության հիմքում այն հարցն է, թե ինչպես է բնությունը պաշտպանում հյուսվածքները ծայրահեղ պայմաններում։ Ձմեռային քուն մտնող կենդանիները կտրուկ նվազեցնում են նյութափոխանակությունը և կարողանում են դիմանալ թթվածնի պակասին՝ առանց ծանր վնասների։ Մարդու օրգանիզմը նման պայմաններում ավելի խոցելի է, հատկապես իշեմիայի և արյան հոսքի վերականգնումից առաջացող վնասման նկատմամբ, ինչը լուրջ խնդիր է նաև փոխպատվաստումների ժամանակ։
Փորձերում SNAP-ը խխունջների մոտ առաջացրել է շրջելի անգործության վիճակ, որը նման է նրանց բնական նիրհին։ Մոլեկուլի կիրառումը դադարեցնելուց հետո կենդանիները վերադարձել են բնականոն ակտիվությանը։ Մկների բջիջների վրա կատարված փորձերը ցույց են տվել, որ այն սահմանափակել է վնասը, ուժեղացրել է աուտոֆագիան՝ բջջային մաքրման գործընթացը, և օգնել է բջիջներին վերականգնվել՝ առանց անդառնալի ծերացման նշանների։
Մկների սրտերի վրա արդյունքն ավելի ուշագրավ է եղել։ Իշեմիայի և վերականգնված արյան հոսքի պայմաններում SNAP-ը պաշտպանել է սրտի բջիջները, պահպանել միտոքոնդրիումների աշխատանքը, նվազեցրել օքսիդատիվ սթրեսը և աջակցել էներգիայի արտադրությանը։
Հետազոտողները կարծում են, որ հնարավոր կիրառություններից մեկը կարող է լինել փոխպատվաստման համար նախատեսված օրգանների պահպանումը։ Տեսականորեն SNAP-ը կարող է ավելացվել արտամարմնային պերֆուզիայի հեղուկներին, որոնք օրգանները պահպանում են դոնորից հեռացնելուց հետո՝ մինչև դրանք տեղադրվեն ստացողի օրգանիզմում։
Այս արդյունքը հետաքրքիր է ոչ միայն խխունջների կենսաբանության տեսանկյունից։ Փոխպատվաստման ժամանակ խնդիրը հաճախ կապված է այն սահմանափակ ժամանակի հետ, որի ընթացքում հեռացված օրգանը պետք է պահպանվի և հասցվի ստացողին, ուստի բջիջների դիմադրությունը ժամանակավոր ծանր պայմաններին գործնական նշանակություն ունի։ SNAP-ի դեպքում հետազոտողները փորձում են հենց այդ բնական մեխանիզմը վերածել վերահսկելի դեղաբանական գործիքի։
Միևնույն ժամանակ, ներկայիս արդյունքները դեռ չեն նշանակում, որ մոլեկուլը պատրաստ է բժշկական կիրառման։ Փորձերը կատարվել են խխունջների և մկների մոդելներում, իսկ մարդկանց համար անվտանգությունն ու արդյունավետությունը դեռ պետք է հաստատվեն։ Հենց այս փուլն է որոշելու՝ բնությունից վերցված այս գաղափարը կդառնա՞ փոխպատվաստման գործնական տեխնոլոգիա, թե՞ կմնա հետաքրքիր կենսաբանական հայտնագործություն։
