Միջերկրական ծովի հատակում հայտնաբերվել է շքեղ սպասքով բեռ, որը այնտեղ մնացել էր մոտ 2100 տարի։ Հնագետներն ուսումնասիրում են ժամանակակից Թուրքիայի տարածքի ափերի մոտ խորտակված նավը, որը տեղափոխում էր հազարավոր կերամիկական իրեր, և դրանցից շատերը պահպանվել են զարմանալիորեն լավ վիճակում։
Նավը մոտ 55 մետր խորության վրա է՝ Անթալիայի նահանգի Ադրասանի ափերի մոտ։ Ենթադրվում է, որ այն ճանապարհ էր ընկել հին Ռոսուս քաղաքից, որը ժամանակակից Հաթայի նահանգի տարածքում էր, և ուղևորվում էր դեպի Հռոմ։ Ճանապարհին նավը փոթորկի մեջ է ընկել և խորտակվել՝ ծանծաղուտին բախվելուց հետո։
Ստորջրյա պեղումները սկսվել են 2025 թվականին։ Այդ ընթացքում հնագետները հայտնաբերել են հազարավոր առարկաներ, որոնց թվում՝ ձկան համար նախատեսված ափսեներ, թասեր և սկուտեղներ։ Ընդհանուր առմամբ հետազոտողներն առանձնացրել են կերամիկական իրերի 122 ձև և չափ, ինչը հնարավորություն է տալիս հազվագյուտ պատկերացում կազմելու հռոմեական աշխարհում շքեղ սպասքադրման մշակույթի մասին։
Հայտնագործությունն առանձնահատուկ հետաքրքրություն է ներկայացնում բեռի ծագման շնորհիվ։ Ռոսուսից եկող սպասքից բացի, նավում հայտնաբերվել են նաև Էգեյան ծովի մի քանի կղզիների կերամիկական անոթներ։ Սա վկայում է, որ նավը միաժամանակ ապրանքներ էր տեղափոխում արտադրության մի քանի կենտրոններից։
Ռոսուսի սպասքը առանձնակի մեծ պահանջարկ էր վայելում հարուստ գնորդների շրջանում։ Դրա մասին վկայում են նաև հին հռոմեական գրավոր աղբյուրները։ Մասնավորապես, հայտնի հռոմեական հռետոր և պետական գործիչ Ցիցերոնը մ.թ.ա. 50 թվականին իր ընկեր Ատտիկոսին ուղղված նամակում հիշատակել է Ռոսուսից կերամիկական իրերի պատվեր։
Բեռի անսովոր լավ պահպանվածությունը բացատրվում է դրա փաթեթավորման եղանակով։ Սպասքը դասավորում էին փայտե արկղերի մեջ, իսկ առանձին իրերի միջև կավ էին դնում, որպեսզի փոխադրման ընթացքում դրանք պաշտպանեն հարվածներից։ Նավի խորտակվելուց հետո, ըստ ամենայնի, հենց այս փաթեթավորումն է օգնել բեռի մեծ մասը փրկելու կործանումից։
Տեղում հայտնաբերված մետաղադրամները թվագրվում են մ.թ.ա. I դարով և օգնել են որոշելու նավի վերջին նավարկության ժամանակը։ Այժմ դրա բեռը հնարավորություն է տալիս ոչ միայն հայացք նետելու հռոմեական աշխարհի հարուստ բնակիչների առօրյա կյանքին, այլև հետևելու Միջերկրական ծովում կերամիկայի արտադրության տարբեր կենտրոնների միջև առևտրային կապերին։
Այս գտածոյի իրական արժեքը ոչ թե առանձին գեղեցիկ ափսեների մեջ է, այլ այն բանում, ինչ նավը պատմում է առևտրի կազմակերպման մասին։ Միևնույն նավում համադրված են Ռոսուսի և Էգեյան կղզիների արտադրանքը, ինչը նշանակում է, որ մ.թ.ա. I դարում Միջերկրականում գործում էր բազմակի մատակարարման ցանց, որտեղ միջնորդները հավաքում էին տարբեր կենտրոնների ապրանք մեկ բեռի մեջ՝ ուղղված հարուստ հռոմեացի գնորդին։
Հատկապես ուշագրավ է փաթեթավորման դերը։ Այն, ինչ այսօր կանվանեինք լոգիստիկա, 2100 տարի առաջ փրկել է բեռի մեծ մասը․ փայտե արկղերն ու կավե միջաշերտերը կատարել են ժամանակակից հարվածակլանիչների դերը։ Առանց դրա մենք հիմա կունենայինք կերամիկայի կույտ, ոչ թե 122 ձև ու չափով հավաքածու։
Հետաքրքիր է նաև Ցիցերոնի նամակի համընկնումը։ Նա Ռոսուսից սպասք էր պատվիրել մ.թ.ա. 50 թվականին՝ գրեթե նույն ժամանակահատվածում, որով թվագրվում են նավի մետաղադրամները։ Սա հազվադեպ դեպք է, երբ գրավոր աղբյուրը և հնագիտական գտածոն փոխադարձաբար հաստատում են միմյանց՝ դարձնելով պատկերը շատ ավելի վստահելի, քան սովորական ստորջրյա հայտնագործության դեպքում։
