Ադրբեջան-Թուրքիա հարաբերությունների լարվածությունը․ հիջաբի, փողի և «կրտսեր եղբոր» հարցը

3 Min Read

Ավանդաբար եղբայրական համարվող Ադրբեջանի և Թուրքիայի հարաբերություններում տարաձայնություններն ավելի խորն են, քան ադրբեջանական դպրոցներում հիջաբ կրելու արգելքը, որը դժգոհություն է առաջացրել Թուրքիայում։ Բաքուն ակնհայտորեն ձգտում է դուրս գալ «կրտսեր եղբոր» կարգավիճակից, իսկ տնտեսական շահերն էլ կարող են դեր ունենալ այս լարվածության մեջ։

Էրդողանն ու Ալիևը շարունակում են միմյանց եղբայր անվանել, սակայն երկու երկրներում էլ շատերը կարծում են, որ Ադրբեջանը դժգոհ է Թուրքիայի նկատմամբ ունեցած իր դիրքից։ Չնայած դրան՝ երկրները շարունակում են ռազմական համագործակցությունը․ Թուրքիան զենք է մատակարարում Ադրբեջանին, թուրք զինվորականները մարզում են ադրբեջանական բանակին, որն էլ կառուցվում է ՆԱՏՕ-ի թուրքական մոդելով։

Արցախում հաղթանակից հետո Ադրբեջանը դարձել է Հարավային Կովկասում ավելի ազդեցիկ խաղացող։ Ալիևը վերջերս հայտարարել է, որ 2020 թվականի պատերազմի ժամանակ Ադրբեջանին ոչ ոք չի օգնել, և երկիրը զենքը գնել է համաշխարհային գներով՝ կարծես անտեսելով Թուրքիայի աջակցությունը։

Տարաձայնությունները հրապարակային բնույթ են ստացել հոկտեմբերին։ Ադրբեջանի ներկայացուցիչը ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեայում չի լքել դահլիճը Իսրայելի վարչապետ Բենիամին Նեթանյահուի ելույթի ժամանակ, ինչպես արել են մի շարք այլ երկրների ներկայացուցիչներ։ Դրանից հետո Ադրբեջանի կրթության նախարարությունն արգելել է դպրոցներում հիջաբ կրելը, ինչին քննադատաբար է արձագանքել Էրդողանը։

Երկու նախագահներն իրենց ելույթներում միմյանց անուններ չեն տվել։ Փոխարենը նրանց դիրքորոշումները ներկայացրել են լրատվամիջոցները։ Ադրբեջանական մամուլում հրապարակումներ են հայտնվել, որոնցում Թուրքիային մեղադրում են Ադրբեջանը սեփական տնտեսական խնդիրները լուծելու համար որպես բանկ օգտագործելու փորձերի մեջ։

Միևնույն ժամանակ տնտեսական կապերը փոխադարձ են։ Ադրբեջանի պետական SOCAR ընկերությունը Թուրքիայի խոշորագույն օտարերկրյա ներդրողն է, իսկ Թուրքիան Վրաստանի հետ միասին ադրբեջանական գազի՝ Եվրոպա տարանցման հիմնական ուղիներից է և հենց Ադրբեջանից գազի խոշոր մատակարարում ստացող երկիր։

Ադրբեջանի և Թուրքիայի հարաբերություններում ստեղծված իրավիճակը ցույց է տալիս, որ ռազմական դաշինքը դեռ չի նշանակում քաղաքական և տնտեսական շահերի լիակատար համընկնում։ Բաքուն այլևս չի ցանկանում ներկայանալ միայն որպես Անկարայի աջակցությունը ստացող երկիր։ Արցախում հաղթանակից հետո նրա տարածաշրջանային դիրքերն ամրապնդվել են, և դա փոխել է նաև երկու երկրների հարաբերությունների ընկալումը։

Այստեղ կա նաև տնտեսական հակասություն։ SOCAR-ի ներդրումները Թուրքիայում մեծ են, բայց ադրբեջանական գազի արտահանման համար Թուրքիայի տարածքն ու ենթակառուցվածքները նույնպես կարևոր են։ Այս փոխկախվածությունը սահմանափակում է հարաբերությունների կտրուկ վատթարացման հնարավորությունը։ Միաժամանակ հիջաբի շուրջ վեճը ցույց է տալիս, որ կողմերի տարաձայնությունները միայն տնտեսական չեն․ դրանք առնչվում են նաև աշխարհիկության, կրոնական ազդեցության և ինքնուրույն քաղաքականություն վարելու հարցերին։

Share This Article