«Ջեյմս Ուեբբ» տիեզերական աստղադիտակի օգնությամբ աստղագետները հաստատել են պատմության մեջ առաջին փախուստի դիմած գերհսկայական սև խոռոչի գոյությունը։ Այն Արեգակից 10 միլիոն անգամ մեծ է և տիեզերքում շարժվում է ժամում մոտ 3,6 միլիոն կիլոմետր արագությամբ՝ վայրկյանում անցնելով 1000 կիլոմետր։ Սա տիեզերքում երբևէ հայտնաբերված ամենաարագ շարժվող մարմիններից մեկն է։
Սև խոռոչն իր նախկին գալակտիկայի միջով շարժվում է ձայնի արագությունից մոտ 3000 անգամ ավելի արագ՝ իր առջև հրելով նյութի հսկայական հարվածային ալիք, իսկ հետևում թողնելով 200 հազար լուսատարի երկարությամբ գազային հետք։ Այդ գազում նոր աստղեր են առաջանում։ Գիտնականների գնահատմամբ՝ դրանց ընդհանուր զանգվածը մոտ 100 միլիոն Արեգակի զանգվածի է հասնում։
Սև խոռոչի գոյության առաջին նշանները հետազոտողները նկատել էին դեռ 2023 թվականին՝ «Հաբլ» աստղադիտակի տվյալներով, սակայն այն ժամանակ ապացույցները բավարար չէին։ Այժմ «Ջեյմս Ուեբբի» դիտարկումները հաստատել են, որ հետքի ծայրում իսկապես սև խոռոչ կա, որն արագ հեռանում է իր նախկին գալակտիկայից և գտնվում է իր սկզբնական դիրքից մոտ 230 հազար լուսատարի հեռավորության վրա։
Գիտնականները ենթադրում են, որ սև խոռոչը կարող էր դուրս մղվել իր գալակտիկայից երկու մեխանիզմներից մեկի հետևանքով։ Առաջին դեպքում երկու գալակտիկաների միաձուլումից հետո դրանց կենտրոնական սև խոռոչները միանում են, իսկ առաջացած գրավիտացիոն ալիքները նոր սև խոռոչին ուժեղ հրում են հաղորդում։ Երկրորդ տարբերակում երեք սև խոռոչների փոխազդեցությունը համակարգը դարձնում է անկայուն, ինչի հետևանքով դրանցից մեկը դուրս է մղվում։ Հետազոտողները կարծում են, որ այս դեպքում գործել է առաջին մեխանիզմը։
Նման փախուստները կարող են ավելի հաճախ տեղի ունենալ, քանի որ գալակտիկաների բախումներն ու միաձուլումները սովորական երևույթ են։ Սակայն դեռ հայտնի չէ, թե որքան հաճախ են սև խոռոչների զույգերը միանում և դրանցից քանիսն են դուրս մղվում իրենց գալակտիկաներից։ Հետազոտողները մտադիր են նոր օրինակներ փնտրել։
Հայտնագործությունը ցույց է տվել նաև, որ նման սև խոռոչները կարող են իրենց հետևում աստղերի ամբողջ շղթաներ առաջացնել։ Գիտական խմբի աշխատանքը ներկայացվել է «Աստղաֆիզիկական ամսագրի նամակներ» հանդեսին, իսկ նախնական տարբերակը հասանելի է arXiv հարթակում։
Այս հայտնագործության ամենահետաքրքիր կողմերից մեկն այն է, որ սև խոռոչը պարզապես չի հեռացել իր գալակտիկայից․ նրա շարժումն ինքնին փոխում է այն տարածքը, որով անցնում է։ Գազի սեղմումը նոր աստղերի առաջացման պայմաններ է ստեղծում, և արդյունքում աստղերի ձևավորման գործընթացը տեղի է ունենում գալակտիկայից շատ հեռու՝ մի միջավայրում, որը նախկինում այդպիսի երևույթի հետ չէին կապում։
Մյուս կարևոր հարցը նման օբյեկտների տարածվածությունն է։ Եթե գալակտիկաների միաձուլումները հաճախ են տեղի ունենում, ապա դրանց կենտրոններում գտնվող սև խոռոչների փոխազդեցությունն էլ կարող է պարբերաբար նման արդյունք տալ, բայց միայն տեսական հաշվարկներով հնարավոր չէ պարզել՝ իրականում որքան հաճախ են դրանք դուրս մղվում։ Հենց այստեղ է այս հաստատման նշանակությունը․ այժմ գիտնականները կարող են որոնել այլ օրինակներ և համեմատել դիտարկումները՝ հասկանալու համար, թե որքան տարածված է այդ երևույթը։ «Հաբլի» որակով նոր լայնադաշտային պատկերները, այդ թվում՝ ապագա «Նենսի Գրեյս Ռոման» աստղադիտակի տվյալները, կարող են այդ որոնումը զգալիորեն հեշտացնել։

