Հանրային քննարկման է ներկայացվել «Հարկային մարմնում հաշվառված՝ Հայաստանի Հանրապետությունում մշտական հաստատություն չունեցող ոչ ռեզիդենտ կազմակերպության կամ անհատ ձեռնարկատիրոջ հաշվառումից հանելու կարգը սահմանելու մասին» ՀՀ կառավարության որոշման նախագիծը։ Նախագծով նախատեսվում է սահմանել ՀՀ-ում մշտական հաստատություն չունեցող ոչ ռեզիդենտ կազմակերպությունների և անհատ ձեռնարկատերերի՝ հարկային մարմնում հաշվառումից հանելու կարգը, ընդ որում՝ գործընթացը կիրականացվի բացառապես էլեկտրոնային եղանակով։
Նոր կարգը վերաբերում է ՀՀ հարկային օրենսգրքի համապատասխան դրույթներով հարկային մարմնում հաշվառված սուբյեկտներին, որոնք հաշվառվում են, մասնավորապես, երբ ՀՀ-ում իրականացնում են ԱԱՀ-ով հարկման ենթակա գործարքներ։
Հաշվառումից հանվելու համար անհրաժեշտ կլինի ներկայացնել համապատասխան դիմում, որը հնարավոր կլինի ուղարկել միայն էլեկտրոնային եղանակով՝ ՊԵԿ-ի պաշտոնական կայքի ոչ ռեզիդենտ ԱԱՀ վճարողների e-VAT համակարգի միջոցով։ Համակարգում առկա հաշվառման տվյալները դիմումում կլրացվեն ինքնաշխատ եղանակով, իսկ անհրաժեշտության դեպքում հնարավոր կլինի կցել նաև համապատասխան փաստաթղթեր։
Եթե դիմումը ներկայացնելու օրվա դրությամբ ԱԱՀ-ի գծով կատարման ենթակա հարկային պարտավորություններ չկան, հարկային մարմինը դիմումը ստանալուց հետո մեկ աշխատանքային օրվա ընթացքում միասնական էլեկտրոնային գրանցամատյանում կկատարի հաշվառումից հանելու վերաբերյալ գրառում։ Այդ մասին ոչ ռեզիդենտ կազմակերպությանը կամ անհատ ձեռնարկատիրոջը կծանուցեն նաև էլեկտրոնային փոստով։
Եթե դիմումը ներկայացնելու պահին առկա են ԱԱՀ-ի գծով կատարման ենթակա հարկային պարտավորություններ, դիմումը կմերժվի, և մերժման մասին ծանուցումը կուղարկվի e-VAT համակարգի միջոցով։ Հարկային պարտավորությունների ամբողջական կատարումից հետո հնարավոր կլինի կրկին դիմել հաշվառումից հանվելու համար. այդ դեպքում հարկային մարմինը նոր դիմումը ներկայացնելու օրվան հաջորդող մեկ աշխատանքային օրվա ընթացքում հաշվառումից հանելու վերաբերյալ գրառում կկատարի միասնական էլեկտրոնային գրանցամատյանում։
Փոփոխությունը լրացնում է մի բաց, որ տարիներ շարունակ գործնականում անլուծելի էր դարձնում ոչ ռեզիդենտների դուրս գալը հարկային հաշվառումից։ Մինչև այժմ օրենսգիրքը պարզապես չէր նախատեսում նման ընթացակարգ, և եթե ԱԱՀ վճարող ոչ ռեզիդենտը դադարեցնում էր գործունեությունը Հայաստանում, պաշտոնապես հաշվառումից դուրս գալու հստակ ճանապարհ չկար։ Նախագիծը լուծում է հենց այդ խնդիրը՝ առաջարկելով մեկ աշխատանքային օրվա ընթացքում գործող ընթացակարգ, երբ հարկային պարտավորություններ չկան։
Ուշադրության արժանի է ժամկետների տարբերությունը։ Առաջին դիմումի դեպքում գրառումը կատարվում է դիմումը ստանալուց հետո մեկ աշխատանքային օրվա ընթացքում, իսկ պարտավորությունները մարելուց հետո կրկին դիմելու դեպքում՝ նոր դիմումին հաջորդող մեկ աշխատանքային օրվա ընթացքում։ Առաջին հայացքից մանր տարբերություն է, բայց գործնականում կարող է ազդել ընկերությունների՝ Հայաստանում գործունեությունը փակելու ժամանակացույցի վրա։
Որոշման ուժի մեջ մտնելու պայմանը նույնպես գործնական ազդանշան է. կարգավորումը չի գործի այնքան ժամանակ, քանի դեռ e-VAT համակարգում տեխնիկապես հնարավոր չէ էլեկտրոնային դիմում ներկայացնել։ Ինչ վերաբերում է հարկային պարտավորությունների առկայության դեպքում մերժմանը, սա ստանդարտ մոտեցում է, սակայն հարց է առաջանում, թե որքանով են պարտավորությունների չափի վերաբերյալ տվյալները միշտ արտացոլված լինելու համակարգում դիմումի պահին։
