2026 թվականի գրականության Նոբելյան մրցանակը շնորհվել է կանադացի բանաստեղծ, արձակագիր և թարգմանիչ Էնն Քարսոնին։ Շվեդական ակադեմիան բարձր է գնահատել նրա նորարարական գրական ժառանգությունը՝ հատկապես դասական գրական ավանդույթների հետ ստեղծած յուրահատուկ երկխոսությունը։
Քարսոնը ծնվել է 1950 թվականին Տորոնտոյում։ Դեռ դպրոցական տարիներին նա հետաքրքրվել է հին հունարենով, իսկ ավելի ուշ անտիկ գրականություն է ուսումնասիրել Տորոնտոյի համալսարանում, որտեղ 1981 թվականին ստացել է դոկտորի աստիճան։ Նա դասավանդել է Կանադայի և ԱՄՆ-ի տարբեր համալսարաններում, այդ թվում՝ Փրինսթոնի և Միչիգանի համալսարաններում։
Քարսոնի ստեղծագործություններին բնորոշ է տարբեր ժանրերի միավորումը։ Նա համադրել է հին հունական առասպելաբանությունը, ժամանակակից պոեզիան, փիլիսոփայական էսսեն և տեսողական արվեստը, ինչպես նաև թարգմանել է Սաֆոյի, Եվրիպիդեսի և Սոֆոկլեսի գործերը։
Միջազգային ճանաչում նրան բերել է 1998 թվականին հրատարակված «Կարմիրի ինքնակենսագրությունը» չափածո վեպը, որը Գերիոնի մասին հին հունական առասպելի ժամանակակից վերաիմաստավորումն է։ Գրքում Գերիոնը ներկայացվում է որպես զգայուն դեռահաս, որը հետաքրքրվում է լուսանկարչությամբ և սիրահարվում Հերակլես անունով երիտասարդին։ Ստեղծագործությունն անդրադառնում է հասունացմանը, առաջին սիրուն, միայնությանը և ինքնության որոնմանը։
Քարսոնի մեկ այլ հայտնի գործ է «Ամուսնու գեղեցկությունը» բանաստեղծական գիրքը, որը 2001 թվականին արժանացել է Թոմաս Սթեռնզ Էլիոթի անվան մրցանակին։ Քարսոնը դարձել է այդ պարգևին արժանացած առաջին կինը։ 2010 թվականին նա հրատարակել է նաև «Նոքս» փորձարարական գիրքը, որը նվիրված է իր մահացած եղբորը և միավորում է հիշողություններ, լուսանկարներ, նամակներ, կոլաժներ ու հին հռոմեական պոեզիա։
2026 թվականի Նոբելյան մրցանակակիրը կստանա 12 միլիոն շվեդական կրոն՝ մոտ 1․1 միլիոն եվրո։ Այս տարի դրամական բաղադրիչն ավելացվել է մեկ միլիոն կրոնով։
Գրականության Նոբելյան մրցանակը շնորհվում է 1901 թվականից, իսկ մրցանակակրին ընտրում է Շվեդական ակադեմիան։ 2025 թվականին մրցանակը ստացել է հունգարացի գրող Լասլո Կրասնահորկային։
Քարսոնի դեպքում Նոբելյան մրցանակը առանձնանում է ոչ միայն նրա գրական վաստակով, այլև այն ճանապարհով, որով նա միացրել է տարբեր դարաշրջաններ ու ձևեր։ Հին հունական առասպելները նրա գրքերում պարզապես անցյալի պատմություններ չեն մնում․ դրանք դառնում են ժամանակակից մարդու սիրո, միայնության, կորստի և ինքնության որոնման մասին խոսելու միջոց։ Այդ մոտեցումը հատկապես տեսանելի է «Կարմիրի ինքնակենսագրությունում», որտեղ Գերիոնի առասպելը ստանում է ամբողջովին այլ մարդկային կենտրոնացում։
Նույն տրամաբանությունը շարունակվում է «Ամուսնու գեղեցկությունը» և «Նոքս» գրքերում, բայց արդեն այլ թեմաների միջոցով։ Մի դեպքում կենտրոնում ամուսնությունն ու դավաճանությունն են, մյուսում՝ հիշողությունն ու սուգը։ Քարսոնի գործերի բազմազանությունը ցույց է տալիս, որ նրա գրականությունը դժվար է տեղավորել մեկ ժանրի մեջ, և հենց այդ սահմանների խախտումն է նրա ստեղծագործական դիմագծի առանցքային մասը։
