Կենտրոնական Թուրքիայում հնագետները հայտնաբերել են օբսիդիանից պատրաստված 11 նոր նետասլաք, որոնց վրա գրեթե 9000 տարի առաջ անսովոր փորագրություններ են արվել։
Այս գտածոներից հետո նման խորհրդավոր արտեֆակտների ընդհանուր թիվը հասել է 54-ի, և դրանք բոլորն էլ եզակի են իրենց տեսակի մեջ։ Արտեֆակտները հայտնաբերվել են Կապադովկիայի նեոլիթյան Թեփեջիք-Չիֆթլիք բնակավայրում, որը գոյություն է ունեցել մ.թ.ա. մոտավորապես 7100-ից 5800 թվականներին։ Այս տարածաշրջանը տեղակայված էր հրաբխային ապակու՝ օբսիդիանի երկու խոշոր հանքավայրերի միջև, որից տեղի բնակիչները պատրաստում էին սուր գործիքներ ու զենքեր։
Մինչ վերջերս հետազոտողները գտել էին շուրջ 740 օբսիդիանե նետասլաք, սակայն դրանցից միայն մեկն ուներ անսովոր նշաններ։ 2022 թվականից հետո իրավիճակը կտրուկ փոխվեց, երբ հնագետները հաջորդաբար հայտնաբերեցին ևս 11 նմանատիպ նմուշ։ Մանրադիտակային հետազոտությունը հաստատել է, որ այդ փորագրությունները պատահական քերծվածքներ չեն, այլ արվել են հատուկ մշակված դիտավորությամբ։ Փորձերը ցույց են տվել, որ օբսիդիանի վրա նման հետքեր թողնելու համար անհրաժեշտ էր ավելի կարծր նյութ՝ կայծքար, որն այդ տարածքում շատ հազվադեպ էր հանդիպում, ուստի վարպետները ստիպված են եղել հատուկ որոնել համապատասխան գործիքները։
Որոշ նետասլաքներ կտրտել են ընդամենը մի քանի անգամ, որպեսզի սև մակերեսին առաջանա տեսանելի սպիտակ գիծ։ Դրանցից մեկի վրա փորագրությունները կատարվել են առնվազն 20 անգամ՝ ստեղծելով գծով միացված երեք քառակուսուց կազմված բարդ պատկեր։ Սակայն գիտնականներին դեռ չի հաջողվել գտնել որևէ ընդհանուր համակարգ, քանի որ նախշերից և ոչ մեկը ճշգրտորեն չի կրկնվում։
Վարկածներից մեկի համաձայն՝ այս նշանները կարող էին լինել որսորդների յուրատեսակ «ստորագրությունները»՝ խոցված որսը նույնականացնելու համար։ Այնուամենայնիվ, դրանց հազվադեպությունն ու պատկերների եզակիությունը ստիպում են ենթադրել, որ դրանք կարող էին ունենալ նաև ծիսական կամ զարդարային նշանակություն։
Այս հայտնագործությունը կարևոր է նրանով, որ ստիպում է վերանայել նեոլիթյան դարաշրջանի համայնքների սոցիալական և մշակութային վարքագիծը։ Եթե փորագրություններն իսկապես անհատական «ստորագրություններ» են կամ ծիսական խորհրդանիշներ, դա վկայում է այն ժամանակվա մարդկանց մոտ անհատականության ընկալման և բարդ հավատալիքների առկայության մասին։
Հետաքրքիր է, որ թեև Կապադովկիայի օբսիդիանն այդ դարաշրջանում լայնորեն արտահանվում էր ընդհուպ մինչև հարավային Լևանտ, նման նախշազարդ նետասլաքներ առայժմ գտնվել են միայն Թուրքիայի կենտրոնական հատվածում։ Սա ցույց է տալիս, որ գործող ավանդույթը կամ խորհրդավոր ծեսը կրել է բացառապես տեղական բնույթ։
Առեղծվածի լիարժեք բացահայտման համար վճռորոշ կարող են լինել ապագա պեղումները, հատկապես եթե նմանատիպ արտեֆակտներ հայտնաբերվեն հուղարկավորության վայրերում։ Դա թույլ կտա ուղղակի կապ հաստատել կոնկրետ անհատների և այս եզակի զենքերի միջև։
