Ադրբեջանական AzerGold ընկերությունը Սոթքի (Զոդի) ոսկու հանքավայրում իրականացրել է հորատապայթեցման առաջին աշխատանքները, և ընկերության տվյալներով՝ առաջին վերահսկվող պայթեցումը կատարվել է հանքավայրի շահագործման նախապատրաստական աշխատանքների շրջանակում։
Ընկերությունն այն համարում է հանքավայրի ակտիվ շահագործման փուլին անցնելու կարևոր քայլ, ընդ որում 2025 թվականի օգոստոսից AzerGold-ն արդեն իրականացրել էր երկրաբանական ուսումնասիրություններ, տեղագրական չափագրումներ և ընդհանուր 18 000 մետր երկարությամբ հորատման աշխատանքներ։
Հետախուզական աշխատանքների արդյունքներով՝ ընկերությունը հանքավայրի արդյունահանելի մնացորդային պաշարները JORC ստանդարտի համաձայն գնահատել է 1,03 մլն ունցիա ոսկի։
2020 թվականի 44-օրյա պատերազմից հետո Սոթքի հանքավայրի տարածքի կեսից ավելին անցել էր Ադրբեջանի վերահսկողության տակ, և 2020 թվականի նոյեմբերին ՀՀ ԶՈւ ԳՇ պետի առաջին տեղակալ Տիրան Խաչատրյանը հայտնել էր, որ պետական սահմանը գրեթե հանքավայրի կենտրոնական մասով է անցնում։
Նրա խոսքով՝ հանքի եզրագծով ցանկապատ էր տեղադրվել, իսկ ճանապարհին՝ անցակետ, սակայն հետագայում հանքավայրի հայկական հատվածում աշխատանքները բազմիցս դադարեցվել էին ադրբեջանական կողմի կրակոցների պատճառով։
2021 թվականի հուլիսին «Գեոպրոմայնինգ գոլդ»-ը հայտնել էր, որ անկանոն կրակոցների պատճառով տարհանել էր աշխատակիցներին և տեխնիկան, իսկ հանքավայրի աշխատանքը դադարեցվել էր, իսկ 2023 թվականի ապրիլին սահմանային փոխհրաձգության հետևանքով աշխատանքը կրկին ժամանակավորապես դադարեցվել էր, և անձնակազմը տարհանվել էր։
«Գեոպրոմայնինգ»-ի ներկայացուցիչ Ռուզաննա Գրիգորյանը հայտնել էր, որ ընկերությունը նման որոշում էր կայացրել աշխատակիցների անվտանգությունն ապահովելու համար, իսկ նույն տարվա ապրիլից Բաքվի պարբերական կրակոցների հետևանքով հանքի տնօրինությունը տասնյակ աշխատակիցների ուղարկել էր հարկադիր արձակուրդի։
2025 թվականի դեկտեմբերին Բաքուն Սոթքի հանքավայրի մոտակայքում ճանապարհներ էր կառուցում և նախատեսում էր սկսել դրա շահագործումը, իսկ աշխատանքների ավարտից հետո հանքը նախատեսվում էր հանձնել AzerGold-ին։
Փաստացի, այս պայթեցումը գործնականում վերջնական կետ է դնում Սոթքի հանքավայրի շուրջ երկարատև անորոշությանը։ Ադրբեջանն արդեն երկու տարի է՝ նախապատրաստական աշխատանքներ է տանում, և այժմ, ըստ երևույթին, անցնում է արդյունահանման գործնական փուլին։
Կարևոր է հիշել, որ հենց այս հանքավայրի պատճառով էր, որ հետպատերազմյան շրջանում մշտական լարվածություն էր պահպանվում հայ-ադրբեջանական շփման գծում։ Հայկական կողմի աշխատակիցները տարիներ շարունակ աշխատել են կրակի տակ, իսկ հիմա հանքն ամբողջությամբ անցնում է ադրբեջանական վերահսկողության տակ։
Այս ամենը նաև նոր հարցեր է առաջացնում սահմանային անվտանգության և տնտեսական ռեսուրսների բաշխման վերաբերյալ, հատկապես, երբ խոսքը վերաբերում է այն տարածքներին, որոնք ժամանակին երկուստեք օգտագործվում էին։
