Պաշտոնատար անձանց գույքի, եկամուտների, շահերի ու ծախսերի հայտարարագրումը հանրային ծառայության բարեվարքության և կոռուպցիայի կանխարգելման գլխավոր գործիքներից մեկն է։ Հայաստանի օրենսդրությամբ հայտարարատուները ներկայացնում են ինչպես իրենց, այնպես էլ օրենքով սահմանված դեպքերում ընտանիքի անդամների ունեցվածքի վերաբերյալ տվյալները, սակայն փաստաթղթերի հրապարակայնության ծավալը սահմանափակվում է կառավարության որոշած հատուկ կարգով։
Հրապարակման ոչ ենթակա տեղեկությունները որևէ այլ եղանակով ևս չեն տրամադրվում։ Այստեղ հիմնական բախումը հանրային վերահսկողության պահանջի ու անձնական տվյալների պաշտպանության միջև է։ Հակակոռուպցիոն փորձագետ Սյուզաննա Սողոմոնյանի դիտարկմամբ՝ փոխառությունների և նվերների տվյալները չափազանց կարևոր են պաշտոնյայի իրական գույքային վիճակը ճիշտ գնահատելու տեսանկյունից։ Ուստի նա առաջարկում է վերանայել այն դաշտերը, որոնց բաց լինելը կօգնի լրագրողական հետաքննություններին՝ առանց անձնական տվյալների անհարկի արտահոսքի։
Կոռուպցիայի կանխարգելման հանձնաժողովը ստուգում է փաստաթղթերի ճշգրտությունն ու ամբողջականությունը՝ իրականացնելով մաթեմատիկական ու ռիսկային վերլուծություն։ Քննության առիթ կարող են դառնալ նաև լրատվամիջոցների հրապարակումներն ու քաղաքացիների դիմումները։ Օրենքը կառույցին իրավունք է տալիս պետական մարմիններից պահանջել անհրաժեշտ տեղեկություններ, այդ թվում՝ ստանալ բանկային գաղտնիք պարունակող տվյալներ։
Տարեկան շուրջ 16 հազար հայտարարագիր ունեցող համակարգում ամեն ինչ խորությամբ ուսումնասիրելն անիրատեսական է, քանի որ դա հսկայական մարդկային ու ֆինանսական ծախսեր կպահանջեր։ Դրա համար էլ որոշիչ է դառնում ռիսկահեն մոտեցումը։ Կոռուպցիայի կանխարգելման հանձնաժողովը նախորդ տարի քննարկման էր դրել միասնական համակարգի նախագիծ, որտեղ առաջարկվում էր 60 և ավելի ռիսկային միավոր ունեցող հայտարարագրերն անցկացնել խորացված վերլուծության փուլով։
Related News
Այս խնդիրն ուղղակիորեն շոշափում է հանրային վստահության հարցը։ Տարեկան 16 հազար հայտարարագրերի հոսքում առանց ավտոմատացված ռիսկային ֆիլտրերի որևէ պետական կառույց պարզապես ֆիզիկապես ի վիճակի չէ իրական վերահսկողություն ապահովել։ Ռեսուրսների սահմանափակությունն այստեղ ակնհայտ խոչընդոտ է։
Մյուս կողմից, փոխառությունների կամ նվիրատվությունների նման առանցքային տողերի փակ մնալը լրջորեն կաշկանդում է անկախ լրագրողական հետաքննությունները։ Հենց այդ գորշ գոտիներում են սովորաբար թաքնվում շահերի բախումներն ու անհիմն հարստացումը։ Քանի դեռ հավասարակշռությունը շեղված է դեպի չափից ավելի գաղտնիությունը, հանրային վերահսկողության արդյունավետությունը մնալու է կասկածի տակ։
